«Κάνω απεργία πείνας μέχρι θανάτου, … ως μέσο … συλλογικού αγώνα που αποσκοπεί στη διατήρηση των Προσφυγικών … ως κοινωνικής στέγασης και ως δομής αλληλεγγύης για ευάλωτες κοινωνικές ομάδες, ως οργανωμένης κοινότητας αγώνα», δήλωσε ο Αριστοτέλης Χατζής, πριν από περισσότερες από 100 ημέρες από την κατειλημμένη γειτονιά των Προσφυγικών στη λεωφόρο Αλεξάνδρας στην Αθήνα.
Το συγκρότημα κατοικιών των Προσφυγικών – οκτώ πολυκατοικίες σε στυλ Bauhaus που χτίστηκαν τη δεκαετία του 1930 για να στεγάσουν πρόσφυγες της Μικρασιατικής Καταστροφής – στέκει ως επιζών της ιστορίας.* Οι προσόψεις αυτών των κτιρίων, σημαδεμένες από σφαίρες, φέρουν κάτι περισσότερο από τα ίχνη της αιματηρής Μάχης της Αθήνας το 1944· κουβαλούν το αποτύπωμα δεκαετιών κοινωνικής άρνησης.
Απειλή έξωσης
Η γειτονιά των Προσφυγικών είναι η μεγαλύτερη στεγαστική κατάληψη στην Ευρώπη. Σε όλη τη διάρκεια της ιστορίας της, οι κάτοικοί της υπερασπίστηκαν με επιτυχία την κοινότητά τους απέναντι σε προσπάθειες καταστροφής και νεοφιλελεύθερης ιδιοποίησης.
Σήμερα, οι κάτοικοι των Προσφυγικών αντιμετωπίζουν ακόμη μία απειλή απομάκρυνσης, με τη μορφή ενός σχεδίου ανάπλασης που επιβάλλεται από τα πάνω προς τα κάτω.
Ενώ η Περιφέρεια Αττικής παρουσιάζει το σχέδιό της ως κοινωνικό έργο, οι κάτοικοι των Προσφυγικών επαναλαμβάνουν ότι πρόκειται για σχέδιο έξωσης, ελέγχου και εξευγενισμού (“gentrification”), μέσω λεηλασίας δημόσιων και ευρωπαϊκών κονδυλίων.
Τα ίδια τα κτίρια προστατεύονται επίσημα ως πολιτιστική κληρονομιά. Αυτό που διακυβεύεται δεν είναι η υλική τους επιβίωση, αλλά η καταστροφή αυτού που έχουν καταλήξει να αντιπροσωπεύουν: μια κοινότητα που έχει μάθει να οργανώνεται πέρα από την εμβέλεια της αγοράς και της αστυνομίας και να οικοδομεί έναν εναλλακτικό κόσμο που απορρίπτει τη λογική του καπιταλισμού και του πατριαρχικού έθνους-κράτους.
Σε έναν εξωτερικό παρατηρητή, τα Προσφυγικά μπορεί να φαίνονται ως μια παρακμάζουσα κατάληψη. Ωστόσο, μπαίνοντας στο εσωτερικό τους, αποκαλύπτεται ένα αυτοοργανωμένο οικοσύστημα, απαλλαγμένο από τις ιεραρχίες και τις αδικίες του σύγχρονου κόσμου.
Στεγάζοντας περισσότερους από 400 ανθρώπους από 27 διαφορετικές εθνικότητες — συμπεριλαμβανομένων πολιτικών εξόριστων από την Τουρκία και το Κουρδιστάν — αποτελούν κάτι πολύ περισσότερο από ένα καταφύγιο· είναι μια ζωντανή κοινωνική υποδομή που προσφέρει λύση στις σύγχρονες συνθήκες κοινωνικής εγκατάλειψης και αποξένωσης.
Η Χικράν, Κούρδισσα πρόσφυγας από την Τουρκία που διέφυγε στην Ελλάδα μαζί με τον σύζυγό της και ένα μικρό παιδί πριν από περίπου τρία χρόνια, γέννησε ένα κοριτσάκι ενώ ζούσε στα Προσφυγικά. Μιλώντας στο The Amargi, περιέγραψε τα Προσφυγικά ως έναν τόπο αναγέννησης για όσους έχουν εκτοπιστεί λόγω πολέμου, διώξεων και οικονομικής βίας.
«Όταν πρωτοήρθα, δεν γνώριζα κανέναν, δεν ήξερα τη γλώσσα, ήμουν αποξενωμένη. Σαν νεογέννητο. … Τα Προσφυγικά μού πρόσφεραν μια ζεστή φωλιά, σαν να μην έχω αποχωριστεί ποτέ τη δική μου οικογένεια. Με φροντίζουν πάρα πολύ καλά. Φροντίζουμε ο ένας τον άλλον.»
Το μεγαλύτερο παιδί της Χικράν φοιτά στον κοινοτικό παιδικό σταθμό, όπου έχει μάθει ελληνικά μαζί με άλλα παιδιά της γειτονιάς. Άλλα μέλη της κοινότητας βοηθούν την ίδια και την οικογένειά της να διαχειριστούν γραφειοκρατικές και ιατρικές διαδικασίες.
Τους τελευταίους μήνες, το σπίτι της Χικράν βιώνει μια ανανεωμένη αίσθηση αβεβαιότητας. «Αν φύγουμε από εδώ, δεν ξέρω καν πού θα πάμε. Δεν ξέρω αν θα μπορώ να φροντίζω τα δύο μου παιδιά. Έχουμε άγχος, φοβόμαστε. Ελπίζω να μη μας πάρουν από το σπίτι μας», δήλωσε η Χικράν στο The Amargi.
Η οικογένεια της Χικράν συμβάλλει ενεργά στον αγώνα των Προσφυγικών ενάντια στα σχέδια έξωσης και ανάπλασης της Περιφέρειας Αττικής. «Η αντίστασή μας θα συνεχιστεί μέχρι το τέλος», είπε.
«Απεργία πείνας μέχρι θανάτου για την υπεράσπιση της ζωής»
Στις 5 Φεβρουαρίου 2026, ο Αριστοτέλης Χατζής, κάτοικος των Προσφυγικών για πολλά χρόνια, ξεκίνησε απεργία πείνας διαρκείας «μέχρι θανάτου, με τον ύψιστο σεβασμό προς τη ζωή», απαιτώντας την ακύρωση της σύμβασης «ανάπλασης» και την παραμονή των κατοίκων των Προσφυγικών στα σπίτια τους. Δήλωσε στο The Amargi ότι η κοινότητα θα «υπερασπιστεί τη συλλογική μας ταυτότητα, την επικράτειά μας και την κοινωνική μας πρόταση με κάθε μέσο».
Την 1η Μαΐου, στην 86η ημέρα της απεργίας πείνας του Αριστοτέλη, ένα ακόμη μέλος της Κοινότητας Κατειλημμένων Προσφυγικών, μια νεαρή γυναίκα από το Βέλγιο, η Suzon Doppagne, συμμετείχε στην απεργία πείνας αόριστης διάρκειας. Στην επιστολή της προς την κοινωνία, την οικογένεια και τους φίλους της έγραψε ότι έχει «επιλέξει αυτή την ημέρα αγώνα προς τιμήν των μαρτύρων του Σικάγου του 1886 και των 200 αγωνιστών της Καισαριανής», τοποθετώντας την πράξη της μέσα στις διασταυρούμενες ιστορίες των αντιφασιστικών αγώνων για ελευθερία και αξιοπρεπή ζωή.*
«Οι ήττες και οι νίκες των προηγούμενων αγώνων μάς έχουν διαμορφώσει ως κοινωνίες και ως κινήματα, είτε θετικά είτε αρνητικά. Μας διδάσκουν», δήλωσε ο Αριστοτέλης στο The Amargi κατά την 95η ημέρα της απεργίας πείνας του.
«Τον Δεκέμβρη του 1944 πραγματοποιήθηκε η Μάχη της Αθήνας ανάμεσα στην ελληνική αστική τάξη — σε συνεργασία με τον βρετανικό ιμπεριαλισμό — και τις αντάρτικες δυνάμεις. Τα Προσφυγικά ήταν το σημείο όπου οι δυνάμεις της αντίστασης έστησαν ενέδρα στον λόχο της Εθνοφρουράς, η οποία επιχειρούσε να διασώσει ναζί συνεργάτες που κρατούνταν στις γειτονικές φυλακές Αβέρωφ. … Ήταν ακόμη ένας τόπος όπου οι ξεριζωμένοι πρόσφυγες αποτέλεσαν τη ραχοκοκαλιά της αντίστασης. Σήμερα, αυτά τα κτίρια έχουν χαρακτηριστεί μνημείο ιστορικής κληρονομιάς εξαιτίας των σημαδιών που άφησαν στους τοίχους τους τα πολυβόλα και οι οβίδες. Οφείλουμε στους εαυτούς μας να διατηρήσουμε αυτή την ιστορική μνήμη και να τη μεταδώσουμε στις επόμενες γενιές.»
Ο Αριστοτέλης πρόσθεσε ότι η ιστορική μνήμη δεν περιορίζεται σε «στείρα μουσεία, μνημεία και ημέρες μνήμης»· αντίθετα, βρίσκεται και διατηρείται στον συνεχιζόμενο αγώνα τους.
Πηγαίνοντας πέρα από την απλή μνημόνευση, η Κοινότητα Κατειλημμένων Προσφυγικών μετατρέπει τη συλλογική μνήμη της αντιφασιστικής αντίστασης σε πράξη. Ο Αριστοτέλης εξήγησε: «Κατά την περίοδο της ναζιστικής κατοχής έως το 1944, ήταν οι αντάρτικες δυνάμεις που δημιούργησαν δομές αλληλεγγύης, υγείας και εκπαίδευσης για τη στήριξη του πληθυσμού, ακριβώς όπως σήμερα η Κοινότητα Κατειλημμένων Προσφυγικών στηρίζει ευάλωτες κοινωνικές ομάδες — και όχι μόνο τα ίδια της τα μέλη και τους κατοίκους — μέσω αντίστοιχων δημόσιων δομών υπηρεσιών για μια κοινωνία που έχει καταστραφεί από νεοφιλελεύθερες πολιτικές.»
«Η κοινοτιστική κουλτούρα είναι ο καταλύτης που ωθεί κάθε “εγώ” να πάρει την απόφαση να υπερασπιστεί το “εμείς” — να επιλέξει τον δρόμο της αυτοάμυνας μιας συλλογικής ταυτότητας που βασίζεται στην αυτοοργάνωση, στις ειλικρινείς κοινωνικές σχέσεις, στους ηθικούς κανόνες, στην ανεκτικότητα και στην συμπεριληπτικότητα, αντί του δρόμου της εξατομίκευσης», δήλωσε ο Αριστοτέλης στο The Amargi.
Η αυτόνομη Γυναικεία Δομή των Προσφυγικών υπήρξε η πρωτοπορία των αξιών της, της κοινοτιστικής κουλτούρας και της ενδυνάμωσης μέσω της αυτοάμυνας. Αναφερόμενη σε αυτούς τους πυλώνες και στις σχέσεις και τη συλλογική δέσμευση μεταξύ τους που αναπτύχθηκαν μέσα στη Γυναικεία Δομή, η Suzon Doppagne είπε στο The Amargi ότι ξεκίνησε την απεργία πείνας «με τιμή και ευθύνη … κουβαλώντας μαζί μου τη δύναμη, την εμπιστοσύνη και την παρουσία των συντροφισσών μου από τη Γυναικεία Δομή».
Μιλώντας στο The Amargi την 10η ημέρα της απεργίας πείνας της, η Suzon Doppagne τόνισε ότι «αυτή η απεργία πείνας είναι, πρωτίστως, ένα μέσο και μέρος του συλλογικού αγώνα της κοινότητας», και ότι ολόκληρη η κοινότητα συμμετέχει σε αυτό που περιγράφουν ως συλλογική αυτοάμυνα, «η οποία παίρνει πολλές διαφορετικές μορφές και επίπεδα που αλληλοσυμπληρώνονται».
Οι κάτοικοι των Προσφυγικών και οι υποστηρικτές τους από την ευρύτερη κοινωνία έχουν οργανώσει συνεντεύξεις Τύπου, πολιτιστικές εκδηλώσεις και πολιτικές δράσεις στο πλαίσιο μιας μεγάλης δημόσιας καμπάνιας στο πεδίο και διαδικτυακά, η οποία κινητοποίησε χιλιάδες ανθρώπους στην Αθήνα για διαδηλώσεις. Επίσης συνίδρυσαν μια Αστική Μη Κερδοσκοπική Εταιρεία με την ονομασία «Κάτοικοι και Φίλοι Προσφυγικών της Λεωφόρου Αλεξάνδρας», για την υλοποίηση κοινοτικών, αυτόνομων ανακαινίσεων των κτιρίων.
Διαπλεκόμενες ιστορίες και διεθνιστικός αγώνας
Η πιο επαναστατική πλευρά των Προσφυγικών βρίσκεται στις πιο απλές πτυχές της καθημερινής ζωής: παιδιά που παίζουν χαρούμενα και χωρίς έγνοια στον αυτοοργανωμένο παιδικό σταθμό και την παιδική χαρά, κάτοικοι που συγκεντρώνονται στο καφέ της γειτονιάς, χορεύουν και συζητούν σε ένα μείγμα γλωσσών. Εδώ, η αίσθηση ασφάλειας δεν διατηρείται με κλειδαριές στις πόρτες, αλλά μέσα από ένα δίκτυο αλληλεγγύης που υφαίνεται μέσω της Γυναικείας Δομής, ενός κοινωνικού φαρμακείου και περισσότερων από είκοσι άλλων συλλογικών δομών που ανταποκρίνονται στις ανάγκες της καθημερινής ζωής.
Μία από τις παλαιότερες δομές που ιδρύθηκαν από την Κοινότητα Κατειλημμένων Προσφυγικών το 2012 είναι ο φούρνος της, ανοιχτός στο ευρύτερο κοινό. Το 2020, έπειτα από πρόταση πολιτικών προσφύγων από την Τουρκία, η Γενική Συνέλευση της Κοινότητας (SY.KA.PRO.) «αποφάσισε ομόφωνα να δώσει στο φούρνο το όνομα του Μπέρκιν Ελβάν, του νεότερου μάρτυρα των διαδηλώσεων του Πάρκου Γκεζί στην Τουρκία», εξήγησε ο Αλί, πολιτικός πρόσφυγας από την Τουρκία που ζει στα Προσφυγικά εδώ και οκτώ χρόνια και συμμετέχει ενεργά στον αυτοοργανωμένο φούρνο και στις άλλες δομές της γειτονιάς.
Ο φούρνος Μπέρκιν Ελβάν — που πήρε το όνομα από τον αλεβίτη έφηβο που δολοφονήθηκε από το τουρκικό κράτος το 2013 ενώ πήγαινε να αγοράσει ψωμί για την οικογένειά του — λειτουργεί ως μια ισχυρή υπενθύμιση ότι οι ιστορίες που φέρνονται σε αυτόν τον τόπο δεν είναι ούτε μακρινές ούτε αφηρημένες.
Ο Αλί είπε στο The Amargi: «Θέλαμε η κοινή ιστορία του Μπέρκιν Ελβάν και του Αλέξη Γρηγορόπουλου, ενός εφήβου που δολοφονήθηκε στην Αθήνα από την ελληνική αστυνομία το 2008, να αντιπροσωπεύει την αλληλεγγύη και την κοινή μνήμη της αντίστασης ανάμεσα στους αγώνες των λαών της Ελλάδας, της Τουρκίας και του Κουρδιστάν».
Μια διεθνιστική προοπτική βρίσκεται στον πυρήνα του πολιτικού πλαισίου της Κοινότητας Κατειλημμένων Προσφυγικών. Η Suzon Doppagne είπε: «Σε μια εποχή που χαρακτηρίζεται από γενικευμένες επιθέσεις κατά της κοινωνίας, η αντίσταση επίσης πρέπει να γίνει παγκόσμια. Κάθε άτομο φέρει την ευθύνη, όπου κι αν βρίσκεται, να αποτελεί έναν προωθητικό παράγοντα για να προχωρήσει ο αγώνας μέσω της αλληλεγγύης στην ουσία της: στεκόμενοι δίπλα στους καταπιεσμένους λαούς, παραμένοντας ανοιχτοί στην κριτική και την αυτοκριτική, και καλλιεργώντας τη βούληση να μετασχηματιστούν τόσο οι ίδιοι όσο και οι συλλογικές δομές. Να συλλογικοποιήσουμε τις ικανότητες, τις σχέσεις και τους αγώνες μας για κοινωνική δικαιοσύνη, έναν κόσμο κοινοτήτων.»
Τα Προσφυγικά δεν αποτελούν απλώς ένα τοπικό ζήτημα της Αθήνας, αλλά έναν τόπο μέσα σε μια ευρύτερη γεωγραφία αντίστασης. Ο αγώνας τους εντάσσεται σε μια μακρά ιστορία καταλήψεων στην Ευρώπη, ενώ ταυτόχρονα αντηχεί στην παλαιστινιακή παράδοση του «sumud» – μιας πεισματικής άρνησης αποχώρησης παρά την τεράστια πίεση. Οι αυτόνομες δομές αυτοοργάνωσης τους αντλούν από αναρχικές παραδόσεις και θυμίζουν την γυναικοκεντρική επανάσταση και τον δημοκρατικό συνομοσπονδισμό στη Ροζάβα. Αυτές οι συνδέσεις δεν είναι αφηρημένες· βιώνονται, μεταφέρονται από τους ανθρώπους που κατοικούν στα Προσφυγικά και τα δίκτυα που διατηρούν πέρα από τα σύνορα.
Μηνύματα αλληλεγγύης προς τα Προσφυγικά από την Chiapas, τη Rojava και κινήματα σε όλο τον κόσμο, καθώς και δράσεις αλληλεγγύης στις περισσότερες μεγάλες ευρωπαϊκές πόλεις και πέρα από αυτές, αντανακλούν τη θέση των Προσφυγικών ως παγκόσμιου δρώντα του διεθνισμού.
«Η ελευθερία αρχίζει ξεπερνώντας τα όρια που επιβάλλονται από το κράτος και το κεφάλαιο», είπε ο Αλί. Για τον Αριστοτέλη Χατζή και την Suzon Doppagne, το να βάζουν τα σώματα και τις ζωές τους στη γραμμή για την επιβίωση της Κοινότητας Κατειλημμένων Προσφυγικών είναι κάτι περισσότερο από έναν αγώνα για μια ομάδα κτιρίων απέναντι στον ‘εξευγενισμό’. Όπως το έθεσε ο Αριστοτέλης, είναι ένας αγώνας για τη διατήρηση «των συνθηκών αντίστασης, αγώνα και υπεράσπισης των κατακτήσεών μας: του κόσμου της ισότητας, της αλληλεγγύης, της κοινωνικής αυτοδιαχείρισης και της ίδιας της ζωής» για τις επόμενες γενιές.
